Komisja Europejska wszczyna badanie sektorowe na rynku energii elektrycznej

11 maja 2015

Ogólnoeuropejskie badanie dotyczące mechanizmów zapewniających wystarczające dostawy energii elektrycznej odzwierciedla obawy Komisji Europejskiej w sprawie potencjalnych ograniczeń na jednolitym rynku energii.

Dnia 29 kwietnia Komisja Europejska (KE) rozpoczęła badanie sektorowe dotyczące mechanizmów zapewniających wystarczające moce wytwórcze w niektórych państwach członkowskich UE, w tym w Polsce.

Mechanizmy te stanowią instrumenty polityki gospodarczej, których celem jest zapewnienie odpowiedniego poziomu dostępnych mocy wytwórczych z punktu widzenia bezpieczeństwa działania krajowego systemu elektroenergetycznego oraz dostaw do odbiorców. Do takich mechanizmów należą instrumenty oparte na wolumenie (rezerwa trwała, zobowiązanie mocowe, aukcje mocy, opcje na niezawodność) oraz instrumenty oparte na mocy (płatność za moc).

W listopadzie 2013 r. Dyrekcja Generalna KE ds. Energii wyraziła obawy w sprawie mechanizmów zdolności wytwórczych (i innych form państwowej interwencji) na rynku energii elektrycznej oraz wskazała, że "jeżeli publiczne interwencje nie są starannie zaplanowane, to mogą one poważnie ograniczać funkcjonowanie rynku i prowadzić do zwiększenia cen zarówno dla odbiorców indywidualnych jak i dla przedsiębiorstw". Dyrekcja przedstawiła również wskazówki dla projektowania mechanizmów zdolności wytwórczych. Zgodnie z tym dokumentem jakakolwiek interwencja powinna być poprzedzona gruntowną oceną istniejących możliwości zapewnienia mocy wytwórczych, przy czym ocena taka powinna identyfikować przyczyny niewystarczającego poziomu zdolności wytwórczych oraz wskazywać możliwe sposoby poprawy sytuacji w tym zakresie.

W lipcu 2014 roku weszły w życie Wytyczne KE w sprawie pomocy publicznej na ochronę środowiska i cele związane z energią w latach 2014-2020. Opublikowane one zostały przez Dyrekcję Generalną KE ds. Konkurencji, a ich podejście zgodne jest ze stanowiskiem Dyrekcji Generalnej KE ds. Energii. Wytyczne te określają kryteria umożliwiające ocenę, czy mechanizmy zdolności wytwórczych zgodne są z zasadami pomocy publicznej. Na ich podstawie państwa członkowskie powinny wykazać, że wprowadzane mechanizmy są konieczne i nie wywierają negatywnego wpływu na realizację wspólnych celów polityki energetycznej UE. W szczególności, mechanizmy nie powinny różnicować technologii stosowanych dla wytworzenia mocy wytwórczych lub dyskryminować producentów energii ze względu na wykorzystywany rodzaj paliwa. Mechanizmy nie mogą także utrudniać przepływu energii elektrycznej między państwami UE. Przykładowo, w niektórych sytuacjach korzystniejszym rozwiązaniem jest inwestycja w połączenia między sąsiadującymi systemami elektroenergetycznymi niż budowa nowych elektrowni.

Z uwagi na zmiany w strukturze wytwarzania energii elektrycznej niektóre państwa członkowskie UE wprowadziły już lub planują wprowadzenie mechanizmów zdolności wytwórczych. W związku z tym w lutym 2015 roku KE ponownie zwróciła uwagę na możliwe skutki uboczne wprowadzenia takich mechanizmów.

Polska perspektywa

O potrzebie wprowadzenia mechanizmów zdolności wytwórczych w Polsce dyskutuje się od kilku lat. Jednak instrumenty te prawdopodobnie nie zostaną wdrożone przed 2023 rokiem, a do tego czasu powinny zakończyć się prace analityczne i legislacyjne w Ministerstwie Gospodarki.

Ze względu na odległy horyzont wprowadzenia mechanizmów polski operator systemu elektroenergetycznego podjął już działania dla poprawy dostępności energii dla użytkowników końcowych poprzez wykorzystanie tzw. rezerw strategicznych oraz poprzez dobrowolną redukcję zapotrzebowania na energię elektryczną przez niektórych odbiorców przemysłowych. Nie bez znaczenia jest także współpraca w ramach sąsiednich systemów elektroenergetycznych.

Badanie Dyrekcji Generalnej KE ds. Konkurencji

W latach 2005-2007 KE prowadziła już badanie sektorowe na rynku energii elektrycznej, co skutkowało wszczęciem znacznej liczby postępowań indywidualnych i doprowadziło do uchwalenia tzw. trzeciego pakietu energetycznego. Jednak żadne dotychczasowe badanie sektorowe nie było prowadzone w zakresie pomocy publicznej, stąd ogłoszenie rozpoczęcia tego badania ma szczególne znaczenie.

Celem rozpoczętego postępowania jest lepsze zrozumienie mechanizmów zdolności wytwórczych oraz sprawdzenie, czy niektóre z nich prowadzą do dyskryminacji technologii, producentów energii lub czy nie stanowią utrudnienia dla funkcjonowania jednolitego rynku energetycznego. Ponadto wyniki badania sektorowego mogą wpłynąć na kształt przyszłych europejskich inicjatyw legislacyjnych.
Badanie sektorowe pozwoli KE na zebranie wielu opinii operatorów sieci energetycznych, dystrybutorów i producentów energii elektrycznej oraz organów regulujących krajowe rynki energii.

Ogłaszając wszczęcie badania sektorowego, Margrethe Vestager (Komisarz UE ds. Konkurencji) podsumowała: "badanie sektorowe jest jasnym sygnałem dla państw członkowskich, że muszą przestrzegać unijnych zasad pomocy publicznej przy wprowadzaniu mechanizmów zapewniających moce wytwórcze. Badanie przyczynia się również do osiągnięcia celu Komisji, jakim jest zbudowanie rzeczywistej unii energetycznej w Europie”.

Następne kroki

KE prześle różne kwestionariusze wybranym organom regulacyjnym i przedsiębiorcom z 11 państw członkowskich (Belgia, Chorwacja, Dania, Francja, Niemcy, Irlandia, Włochy, Polska, Portugalia, Hiszpania i Szwecja).

Biorąc pod uwagę przebieg poprzedniego badania rynku energii, wysyłane kwestionariusze mogą być szczegółowe i dość skomplikowane, a czas na ich uzupełnienie ograniczony. Dodatkowo, zmienione zasady prowadzenia spraw z zakresu pomocy publicznej grożą sankcjami za brak współpracy z KE. W związku z powyższym potencjalni adresaci kwestionariuszy powinni być przygotowani.

Pierwsze rezultaty tego badania będą prawdopodobnie znane jeszcze w tym roku, a końcowy raport powinien ukazać się w połowie 2016 roku. Badanie sektorowe może doprowadzić do wszczęcia postępowań w indywidualnych sprawach, dlatego zainteresowane podmioty powinny nie tylko odpowiedzieć na kwestionariusz Komisji, ale także przedstawić bardziej proaktywne stanowisko dotyczące planowanych lub istniejących mechanizmów zdolności wytwórczych.

Zespół prawa energetycznego Bird & Bird ma szczególnie bogate doświadczenie w tym obszarze. Poszczególni członkowie zespołu aktywnie wspierali przedsiębiorców podczas ostatniego badania sektorowego w latach 2005-2007 oraz doradzali wielu przedsiębiorstwom energetycznym w zakresie pomocy publicznej.


Autorzy