Skutecznym narzędziem mającym na celu poszerzenie wiedzy wykonawców o planowanym zakresie i warunkach zamówienia może być wizja lokalna. Zamawiający nie może jednak zobowiązać wykonawców do jej odbycia.

Skorzystanie (lub nie) przez wykonawcę z uczestnictwa w wizji lokalnej nie ma wpływu na wynik postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Przeprowadzenie wizji lokalnej nie jest wprost uregulowane w Ustawie z 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (P.z.p.). Mimo to zamawiający często korzystają z możliwości przeprowadzania wizji lokalnej, zwłaszcza w postępowaniach na roboty budowlane. To, że może być ona częścią postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, jest bezsporne w orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej (KIO) – tak stwierdzono m.in. w wyroku KIO z dnia 04.04.2012 r. o sygn. akt KIO 574/12, wyroku KIO z dnia 27.12.2012 r. o sygn. akt KIO 2744/12 oraz wyroku KIO z dnia 17.05.2013 r. o sygn. akt KIO 999/13.

Z korzyścią dla wszystkich

Wizja lokalna jest czynnością faktyczną. Dzięki niej wykonawcy przed złożeniem oferty w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego mogą odwiedzić np. teren lub obiekt związany z przedmiotem zamówienia. Wizja lokalna jest szczególnie uzasadniona w przypadku postępowań na roboty budowlane, zwłaszcza jeśli przedmiot zamówienia jest szczególny, zabytkowy lub skomplikowany. Zasadniczo umożliwienie zapoznania się z obiektem, którego mają dotyczyć zamawiane prace, przynosi korzyści zarówno dla wykonawców, jak i dla zamawiającego.

Szczegółowe zapoznanie się z przedmiotem zamówienia przez wykonawcę może mieć wpływ na należytą realizację zamówienia w przyszłości. Wizja lokalna może być przeprowadzana indywidualnie lub zbiorowo. Zgodnie z wyrokiem KIO z dnia 19.02.2010 r. o sygn. akt KIO/UZP 1910/09, wizję lokalną, przewidzianą przez zamawiającego w tym samym terminie dla wszystkich wykonawców, należy uznać za zebranie, o którym mowa w art. 38 ust. 3 P.z.p., czyli zebranie wszystkich wykonawców zwołane przez zamawiającego w celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia.

Charakter fakultatywny

Zamieszczając w specyfikacji istotnych warunków zamówienia postanowienia dotyczące wizji lokalnej, zamawiający nie może zobowiązać wykonawców do jej odbycia. W oparciu o orzecznictwo KIO wizja lokalna może mieć charakter wyłącznie fakultatywny. Wykonawca może, ale nie musi brać w niej udziału.

Zgodnie z utartym orzecznictwem KIO, nałożenie na wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia obowiązku dokonania wizji lokalnej narusza wynikającą z przepisów P.z.p. zasadę uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców (art. 7 P.z.p.) poprzez zaniechanie prawidłowego i wyczerpującego opisu przedmiotu zamówienia (art. 29 P.z.p.). Zamawiający nie ma prawa obciążać wykonawców obowiązkiem pozyskania w czasie wizji lokalnej informacji niezbędnych do przygotowania oferty (wyrok KIO z dnia 26.09.2012 r. o sygn. akt KIO 1965/12).

Na podstawie art. 29 ust. 1 P.z.p. zamawiający musi opisać przedmiot zamówienia w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, za pomocą dostatecznie dokładnych oraz zrozumiałych określeń, uwzględniając wszystkie wymagania, a także okoliczności mogące mieć wpływ na sporządzenie oferty. Jednocześnie Izba przestrzega, żeby nie utożsamiać każdorazowo możliwości dokonania wizji lokalnej z nieprawidłowym opisem przedmiotu zamówienia przez zamawiającego. Aby zarzut taki był uzasadniony, konieczne jest wykazanie, że opis przedmiotu zamówienia, zamieszczony w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, jest nieprecyzyjny lub obarczony brakami.

 W oparciu o orzecznictwo KIO (m.in. wyrok KIO z dnia 27.12.2012 r. o sygn. akt KIO 2744/12 oraz wyrok KIO z dnia 04.04.2012 r. o sygn. akt 574/12) zapoznanie się wykonawców z warunkami i miejscem świadczenia usługi, dookreślonej oraz opisanej kompleksowo w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, jest zwyczajowo przyjętą metodą w wielu postępowaniach. Nie wszystkie warunki realizacji świadczenia, możliwe do oceny w wyniku wizji lokalnej, mogą zostać zamieszczone w dokumentacji postępowania. Istotą wizji lokalnej jest pozyskanie pełnego rozmiaru obowiązków i trudności, które mogą się pojawić na etapie realizacji zamówienia. Ponadto ważne jest umożliwienie wykonawcom formułowania ewentualnych pytań do zamawiającego, dotyczących treści specyfikacji.

Wizja lokalna może być narzędziem pomocnym w oddaniu niemożliwych do opisania cech przedmiotu, które mogą mieć znaczenie w ocenie okoliczności towarzyszących realizacji zamówienia. Jeżeli wizja tego typu ma charakter subsydiarny do opisu przedmiotu zamówienia i nie ma na celu jego zastąpienia, należy uznać ją za w pełni dopuszczalną i ułatwiającą wykonawcom sporządzenie oferty.

Brak wpływu na wynik

Niezależnie od faktu, czy zamawiający zobowiązał wykonawców, czy też umożliwił im przeprowadzenie wizji lokalnej, orzecznictwo KIO jest zgodne, że złożenie przez wykonawcę ubiegającego się o zamówienie oświadczenia o dokonaniu wizji lokalnej lub jego zaniechanie nie ma i nie może mieć wpływu na wynik postępowania (wyrok KIO z dnia 30.12.2010 r. o sygn. akt KIO 2710/10 oraz wyrok KIO z dnia 06.09.2010 r. o sygn. akt KIO 1804/10). W ocenie Izby oświadczenie o przeprowadzeniu wizji nie odnosi się do właściwości podmiotowych wykonawcy, a więc nie potwierdza spełnienia warunków udziału stawianych wykonawcom ubiegającym się o udzielenie zamówienia.

Wizja lokalna nie potwierdza również spełniania przez oferowane przez wykonawcę usługi wymagań zamawiającego, co oznacza, że nie stanowi dokumentu o charakterze przedmiotowym. Niedokonanie przez wykonawcę wizji lokalnej i niezłożenie oświadczenia w tym zakresie nie może być także rozpatrywane w kontekście sprzeczności treści oferty z treścią specyfikacji, gdyż nie mieści się pod pojęciem treści oferty. Zamawiający nie ma prawa odrzucić oferty wykonawcy, który nie odbył wizji lokalnej, jako oferty niezgodnej z treścią specyfikacji istotnych warunków zamówienia.

Wizja lokalna nie może być wykorzystana przez zamawiającego do nałożenia na wykonawców obowiązku zdobycia wszelkich niezbędnych informacji, które mogą być konieczne dla prawidłowego przygotowania oferty.

Tekst ukazał się w "Przeglądzie Komunalnym", czerwiec 2014

Autorzy