Uwłaszczenie naukowców szansą dla firm zainteresowanych nabywaniem nowych technologii

20 listopada 2013

Firmy będą mogły nabywać nowe rozwiązania technologiczne od naukowców zatrudnionych na uniwersytetach, ponieważ staną się oni właścicielami praw do wypracowanych przez siebie rozwiązań.

Od kilku lat Rząd Polski podejmuje intensywne działania mające na celu pobudzenie innowacji, współpracy nauki z biznesem oraz transferu do gospodarki technologii wypracowanej przez państwowe jednostki badawcze (PJB), takie jak uczelnie wyższe, instytuty badawcze oraz instytuty naukowe Polskiej Akademii Nauk.

Jednym z takich działań była nowelizacja ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, nakładająca w 2010 r. na uczelnie obowiązek tworzenia spółek celowych, które miałyby zarządzać prawami własności intelektualnej oraz transferować technologię do gospodarki.

Pomimo zauważalnego zainteresowania innowacjami i transferem technologii, w ocenie rządu dotychczasowe starania mające na celu usprawnienie transferu wciąż nie dają wystarczających efektów. Zdaniem ekspertów spowodowane jest to głównie brakiem zainteresowania PJB komercjalizacją i brakiem motywacji do takich działań. Jak potwierdza przygotowany raport, naukowcy pozbawieni możliwości czerpania korzyści materialnych z ewentualnego zastosowania rezultatów ich działań, nie wykazują inicjatywy współpracy.

Przykładem innych państw, np. Szwecji postanowiono wprowadzić tzw. uwłaszczenie naukowców. Ma to nastąpić w drodze nowelizacji, której głównym założeniem będzie:

  • zagwarantowanie praw własności intelektualnej do wyników badań naukowych, wynalazków lub innych chronionych prawem dóbr ich rzeczywistym twórcom, czyli pracownikom naukowym PJB, doktorantom i studentom;
  • przyznanie twórcom prawa do komercjalizacji tych dóbr, przy jednoczesnym nałożeniu obowiązku dzielenia się z PJB dochodami z ich sprzedaży, licencjonowania lub innych form komercjalizacji (przewiduje się, że PJB będzie miała prawo do 25% tych dochodów, ewentualnie 30%, jeśli to ona wesprze twórcę w procesie komercjalizacji).

Jeśli nowelizacja zostanie uchwalona i wejdzie w życie, wprowadzi istotną zmianę w zasadach gospodarowania wynikami prac badawczych. Będzie miała istotny wymiar biznesowy, ponieważ otworzy nowe możliwości dla firm zainteresowanych nabywaniem technologii powstałej w ramach państwowych jednostek naukowych, bezpośrednio od twórców.

Aktualnie projekt jest w ostatniej fazie uzgodnień rządowych i jeszcze w tym roku ma zostać przyjęty przez rząd. Planowany termin wejścia w życie nowelizacji to połowa roku 2014.